Natúúrlijk
Dit is geen decor. Dit ís het.
Er zijn momenten waarop ik achteloos buiten loop en de wereld om mij heen zie als een decor: als een soort achtergrond van mijn leven. Me-myself-and-I centraal en daaromheen is er nog iets van groen en natuur en ander leven.
Tot ik weer met andere ogen kijk en me realiseer: dit is geen decor.
Dit ís het.
Er gebeurt iets buiten, omringt door natuur.
Zelfs in de stad, hoe klein ook, altijd zijn ze daar: vonkjes natuur, van alles wat leeft.
Wat gebeurt er eigenlijk precies als je je omringt met natuur?
Waarom is die impact zo groot?
En wat moet ik met mijn zorgen daarover?
*
Het eerste waar ik aan denk als ik me afvraag wat er gebeurt als ik me omring met natuur, is dat al mijn zintuigen worden gestimuleerd. Zelfs in de stad, tijdens mijn dagelijkse wandelingetje: mijn brein gaat aan. Door de vogels die ik hoor fluiten, de geur van rottende bladeren, de zon op mijn huid en het briesje door mijn haren. Mijn hoofd gaat aan, maar waar mijn gedachten doorgaans nogal eens alle kanten kunnen opschieten, wordt het nu rustiger, helderder.
Ik lees over een onderzoek naar de Attention Restoration Theory1, dat laat zien dat natuurlijke omgevingen ons vermogen tot gerichte aandacht herstellen. In de stad (of digitale omgevingen) wordt onze aandacht constant luidruchtig verleid, gestuurd en getrokken door van alles om ons heen. Reageren maar.
Natuur vraagt juist om een zachte vorm van aandacht. Ze noemen dat soft fascination. Dat maakt dat ons brein kan herstellen.
Daarnaast blijkt dat tijd in de natuur doorbrengen stresshormonen verlaagt en ons zenuwstelsel activeert. Het parasympathisch stelsel of zo - geen idee wat dat is, maar het schijnt het systeem te zijn dat zorgt voor rust en herstel.
Dat klinkt allemaal nogal goed. Geen wonder dat ik Amsterdam graag zou omruilen voor een leven op het platteland.
*
Buiten de kleine stadse, dagelijkse natuur, is er de grootste, overweldigende natuur.
Ik heb de mazzel dat ik al zoveel heb mogen reizen, zoveel landen, zoveel indrukwekkende natuurverschijnselen en -verschijningen mogen zien.
Een paar jaren geleden zag ik het noorderlicht in Noorwegen. Een van de mooiste dingen die ik ooit in mijn leven heb gezien. Dansende vormen, zo dichtbij, zo zacht; het hield niet op, het ging maar door. Alsof het licht mij droeg, mij omarmde. Ik krijg nog kippenvel als ik daaraan denk.2
Natuur voelt voor mij groots en zinvol, en ik ben daar onderdeel van – ik sta ermee in verbinding. Het gevoel dat ik onderdeel ben van iets groters. Dat ik niet lossta van de natuur, maar er deel van uitmaak. Dat er een soort vanzelfsprekende verbinding is, zonder dat ik die hoef te definiëren. Dat gevoel schijnt in sommige theorieën te worden beschreven als biophilia: de aangeboren menselijke neiging om ons verbonden te voelen met andere vormen van leven. Dat woord dekt voor mij nog niet de lading.
De grootsheid van de natuur, het ontzagwekkende, maakt dat ik me klein voel en tegelijkertijd juist daardoor betekenis heb. Of zoiets.
Ik heb dat helemaal bij de grootse en meeslepende natuur: hoge bergen, een woeste zee, een oneindige sterrenhemel. Daar verdwijnt mijn eigen verhaal even helemaal naar de achtergrond. Mijn zorgen, mijn plannen, mijn gedoe; ze vormen niet langer het middelpunt.
Mijn ‘ik’ wordt tijdelijk kleiner.
En dat is nogal heerlijk;)
Hugo Hegeman schreef over dit gevoel. Dat het bevrijdende gevoel van je klein voelen door natuurschoon ook wel awe wordt genoemd. Een moment waarop je beseft hoe groot de wereld eigenlijk is en dat dat geen ongemakkelijk gevoel geeft, maar juist een gevoel van opluchting. Zoals Hugo het schrijft: “Alsof je brein even zegt: rustig maar. Die boze mail van een collega of pijn in je linkerbeen? In het grotere geheel stelt het allemaal weinig voor.”3
*
Allemaal mooi, maar soms overvalt me een overweldigend gevoel van zorg. Dat we met z’n allen de natuur aan het verknallen zijn.
Als er in de wereld van alles gebeurt waar bang van kan worden, denk ik vaak aan wat mij is bijgebleven van het ‘Nature is Speaking’-initiatief. Julia Roberts als moeder natuur. Ik vind dit de beste en meest indrukwekkende ‘natuur’-boodschap ooit.
De natuur is niet van ons afhankelijk. Wij zijn afhankelijk van de natuur.
*
Buiten zijn, in de natuur zijn, helpt mij de dagelijkse werkelijkheid te ontstijgen. Alsof de natuur iets is waar ik in terugval. Alsof de natuur voor mij gemaakt is, zorgt dat ik veilig ben en dat ik gesteund word. Natuur geeft mij troost. Alsof ze mij opvangt, mij draagt, mij zonder voorwaarden accepteert. Alsof ik even niets hoef te bewijzen.
Vorige week besloot ik daarom, als ode aan wat ik zo liefheb, een klein stukje natuur te conserveren. Het is niet de tijd om bladeren te vinden, maar juist daardoor werd het een fijne ontdekkingsreis. Ik zocht en vond.
Ik dompelde een aantal zorgvuldig uitgezochte bladeren vijf dagen in een bedje van glycerine en verbond ze aan handgeschept papier.
Leave(s). Als mijn ode aan de natuur.
Hoe langer ik deze bladeren in mijn handen heb en ernaar kijk, hoe meer ontzag ik krijg. De details, structuren, kleuren. Zomaar gemaakt door de natuur. Zomaar in de stad.
In het zogenaamde decor.
Dit is geen decor.
De natuur is geen achtergrond van waar mijn leven zich afspeelt. Het is niet iets passiefs waar ik doorheen beweeg. Ik ben niet het middelpunt, waarbij ik al het moois achteloos reduceer tot ‘omgeving’.
Dit is geen decor.
Dit ís het.
Er zit geen laag tussen mij en wat er is. Ik kan er hele analyses op loslaten, maar misschien bestaat er helemaal geen verhaal dat ik netjes eroverheen kan leggen.
Die prachtige natuur is er. En ik sta daar niet los van.
Ik hoef niet te weten wat er precies gebeurt en waarom de impact zo groot is. En als ik me zorgen maak, kijk ik naar deze foto die ik maakte in het Natural Park of Teno op Tenerife, Spanje.
Ik gaf het de titel ‘Nature strikes back’. Een middelvinger naar alle natuur-verprutsers. En een steuntje in de rug voor alle natuurliefhebbers die zich zorgen maken over de rol van de mens in het voortbestaan van de natuur.
Dit ís het. Nu lekker naar buiten. Met alle zintuigen open. Jij ook?
x Daphne
Dank je wel voor het lezen!
Als je deze post met anderen deelt of een hartje of reactie geeft, help je mij weer om nieuwe lezers te bereiken en te ontdekken.
Dat gaat overigens allemaal veel makkelijker in de app.
Dit is echt een fijne omgeving, zonder advertenties en met veel interessante mensen en brieven.
Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective
Lees hier de volledige post van Hugo Hegeman: De opluchting van klein zijn.